Miền Tây Online

Trong những lần rong ruỗi về nông thôn thực hiện chương trình Ký ức miền Tây, thỉnh thoảng tôi bắt gặp loài ong mật làm tổ ngay trong vườn cây ăn trái. Đó không chỉ là điều lạ với tôi mà ngay người dân miệt Hậu Giang cũng không ngờ ong rừng lại về vườn. Nhìn những đàn ong đi về xây tổ chợt tôi nhớ đến rừng U Minh – nơi đó mới chính là ngôi nhà chung của loài côn trùng hoang dã này!

Kí ức ong rừng

Tôi sinh ra và lớn lên bên cánh rừng U Minh với bốn mùa hương tràm tỏa ngát cho những đàn ong về xây tổ. Từ tấm bé tôi đã quen với những tổ ong ruồi, ong mật. Hai mươi năm làm phóng viên truyền hình, không ít lần tôi và đồng nghiệp trở lại U Minh và ghi lại những thước phim về ong mật rừng tràm.

Kí ức ong rừng

Ong mật là một loài côn trùng cánh màng rất có ích cho cuộc sống của con người. Nếu theo vai vế phân cấp thì con ong đứng ở hàng cuối bảng của các loài động vật, nhưng giá trị của nó thì rất lớn. Bởi vậy, người ta thường nói ở U Minh đặc sản quý giá nhất là thú rừng và mật ong. Toàn bộ rừng U Minh là một cái kho nguyên liệu khổng lồ để ong làm mật – đó là hoa tràm. Và, mật ong U Minh đã nổi tiếng khắp cả nước từ xưa đến nay.

Kí ức ong rừng

Một thời rừng U Minh giàu tiềm năng, đa dạng về sinh học, một thời ong mật U Minh nuôi sống những người mở cõi sinh cơ. Từ xa xưa, người dân U Minh đã thành lập Tập đoàn Phong Ngạn chuyên nghề gát kèo ong. Chính những giọt mật ong rừng là nồi cơm của họ nên việc giữ rừng, bảo vệ đàn ong được Tập đoàn Phong Ngạn đặt ra nhiều điều luật, gắn liền với uy tín, danh dự. Dần dần những điều luật ấy trở thành "đạo ăn ong".

Kí ức ong rừng

Nhưng mỗi khi trời chuyển sang mùa nắng, người ta lại lo chuyện cháy. Nhắc đến chuyện cháy rừng, thì phần lớn các vụ hỏa hoạn này có liên quan đến chuyện lấy mật ong rừng. Thế nhưng, thủ phạm hoàn toàn không do dân Phong Ngạn gây nên. Là phóng viên, tôi và đồng nghiệp đã từng chứng kiến không biết bao nhiêu lần rừng U Minh bị giặc lửa bủa giăng.

Kí ức ong rừng

Đây là vụ cháy rừng ngày 13/4/2002 với mũi lửa dàn hàng ngang chừng 4 cây số tràn tới. Tôi và đồng nghiệp bị kẹt giữa khu rừng khi đám cháy cứ tiếp tục di chuyển rất nhanh và tưởng chừng chúng tôi không thể thoát ra được. Vụ cháy kéo dài gần 10 ngày và thiêu rụi hơn 4 ngàn ha rừng nguyên sinh ở U Minh Hạ. Bây giờ ngẫm lại, lửa rừng như thế khó có loài động vật nào thoát được, còn những đàn ong, dù chúng có cánh nhưng sẽ không rời tổ vì vậy sẽ bị lửa rừng thiêu cháy.

Kí ức ong rừng

Trong nhiều năm qua, rừng U Minh hết bị cháy, thì bị nạn phá rừng hoặc chuyển sang mục đích sử dụng khác. Ngôi nhà chung của muôn loài bị thu hẹp dần. Loài ong lại rất nhạy cảm với môi trường sống nên đành di tản. Thế là những mãnh vườn nhỏ ngay cạnh nhà dân được chúng chọn làm nơi cư trú của mình cũng là điều dễ hiểu.

Kí ức ong rừng

Nếu như ở rừng ong mật chỉ làm tổ trên thân hoặc nhánh cây tràm thì khi về vườn chúng làm tổ bất cứ loại cây gì, miễn sao kèo ong đúng theo tiêu chuẩn mà chúng lựa chọn. Dù sống ở đâu, ong mật vẫn sống theo bầy đàn và có sự phân công nhiệm vụ rất rõ ràng cho từng thành viên trong gia đình. Theo nhiều nghiên cứu của các nhà khoa học thì ong mật sống có tổ chức rõ ràng. Tùy theo giai đoạn trưởng thành của ong mà có nhiệm vụ khác nhau từ bảo vệ tổ, tìm mật đến nuôi con…

Kí ức ong rừng

Trong hàng ngàn sinh vật giúp ích cho cuộc sống của con người, thì ong mật có nhiều công lớn trong thụ phấn cho cây trồng và cho nguồn mật ngọt thơm. Từ lâu, dân ta đã biết dùng mật ong để chữa bệnh, bồi bổ sức khỏe. Nhà y học dân tộc nổi tiếng Lê Hữu Trác coi mật ong là cao của trăm thứ hoa, dùng rất tốt cho trẻ em, người bệnh, người già yếu…

Kí ức ong rừng

Có lẽ vì thế mà ngày nay nhiều người đã có thêm nghề mới là nuôi ong lấy mật. Người nuôi ong biết ở vùng nào và mùa nào loại cây gì ra hoa mà cứ đến hẹn là đem ong về khu vườn đó. Cây vườn nhờ có ong thụ phấn dùm nên chắc chắn người chủ sẽ được một mùa trái bội thu. Còn người nuôi ông không cần thêm thức ăn cho vật nuôi của mình mà vẫn thu được nhiều mật ngọt - quả là lợi ích đôi bề!

Kí ức ong rừng

Thế nhưng, nhiều nơi khi ong rừng về làm tổ có lẽ người dân do không biết cách lấy mật hay sợ bị ong đốt nên đã dùng lửa thui rụi hoặc xua đuổi chúng đi. Cũng có thể đây chỉ là sự vô tình, nhưng điều đó chắc chắn làm vơi dần số lượng đàn ong sinh tồn vốn còn quá ít ỏi này!

Kí ức ong rừng

Gần đây ở nông thôn cũng có vài người học cách lấy tổ ong mật và hành nghề. Nhà ai có tổ ong về làm tổ họ chỉ cần thuê thợ đến lấy và chia “chiến lợi phẩm”. Tất nhiên, cách lấy ong mật ở vườn cũng khác hơn ở rừng. Người gác kèo ong ở rừng U Minh khi thu hoạch họ chỉ cần lấy phần mật và chừa lại tàn ong để cho chúng ở lại làm mật tiếp. Cách này không ảnh hưởng đến ong non và việc tái đàn sẽ nhanh chóng hơn. Còn cách lấy tổ ong mật ở vườn thì lấy hết từ mật đến bánh con vì chủ nhà không muốn chúng tái đàn trên mãnh vườn của mình.

Kí ức ong rừng

Ký ức trong tôi về loài ong rừng còn mãi vẹn nguyên, nhưng lẩn khuất đâu đây trong từng giọt mật của ong rừng chắc chắn có cả vị đắng của sự tiếc nuối! Tôi ngẫm ra điều đó, bởi rừng thì thu hẹp dần, còn người dân quê cũng chưa thể sống dung hòa với loài côn trùng hoang dã này. Rồi đây, có khi loài ong rừng chỉ còn lại như là chuyện cổ tích. Cái câu chuyện cổ tích kết thúc không có hậu như bao câu chuyện cổ tích mà chúng ta từng nghe nó bắt đầu từ câu: Ngày xửa, ngày xưa!…

Nguồn: http://vn.360plus.yahoo.com/tt-66/visitors

Sưu tầm