Miền Tây Online

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Tôi nhớ hoài hồi trước theo mẹ ra chợ quê, bán năm ba buồng cau và hôm nào cũng về sớm vì cau tươi rất đắc hàng. Còn bây giờ, chắc ít người ăn trầu nên cau đem ra chợ, rồi phải đem về. Mẹ nói, mình bán không được thì đem về cho Nội tách ra làm cau khô phòng khi vườn cau nhà mình không có trái tươi…

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Tôi không buồn mà luôn thấy tự hào khi mình được sinh ra và lớn lên nơi quê Nội, quê Ngoại đều có hàng cau lao xao trước ngõ và giàn trầu ướt đẩm sương đêm. Những buổi đi chợ về, bước chân lên chiếc cầu cau trước bến và chạm mắt với hàng cau trước ngõ là thấy trong lòng ấm áp lắm với những hình ảnh thân quen…

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Bên hiên nhà, nội tôi với bà bạn già trong xóm còn ăn trầu lúi húi tách từng trái cau dầy, tỉ mỉ cắt từng lát xếp vào chiếc xề để ngày mai có nắng đem ra phơi. Những ngày mưa dầm thì nội phải đốt lửa để sấy cho cau không mốc.

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Hồi nhỏ, những khi thấy nội bửa cau là bọn trẻ tụi tôi hay xúm xích lại xem. Những miếng mầu cau chan chát, ngòn ngọt mà trẻ con quê nghèo hay nếm thử. Rồi những xác cau ấy nội cắt thành miếng nho nhỏ để cho chúng tôi chà răng thật trắng và sạch.

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Hàng cau trước ngõ luôn chứa đầy ắp kỷ niệm tuổi thơ tôi. Có lẽ cau thấu hiểu được cảnh trẻ con ở quê nghèo thiếu thốn các trò chơi nên quanh năm lúc nào cũng rớt xuống những mo cau tươi mới. Tàu cau rụng xuống, bị phát hiện, cả nhóm bạn nhỏ xúm lại, thế là có trò chơi. Tàu cau có chứa buồng thì mo lớn hơn, làm trò kéo xe thật hết ý.

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Khi gom tất cả các mo cau lại cả nhóm bắt đầu tướt bớt các lá khô để dễ kéo…Chơi trò kéo mo cau cũng phải có trước có sau, có thưởng có phạt. Thường là chơi “oản tù tì” ai thắng thì được ngồi lên mo cho người thua kéo. Tuổi thơ không biết gì là phiền muộn hay lo toan cuộc sống nghèo khó, tiếng cười luôn giòn tan trong nắng trưa.

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Chiếc tàu cau, mo cau ở miền quê có nhiều công dụng lắm. Bà ngoại tôi hay nhặt từng tàu cau để tướt ra làm chỗi, còn mo thì phơi khô dùng làm quạt hay để chèn kín cho hủ mắm đồng. Bất chợt tôi nhớ đến bài thơ của ai đó mà tôi đã đọc được lâu rồi và còn nhớ mãi đến bây giờ…

Đêm qua vườn ngoại tàu cau rụng
Vàng ố loang từng bẹ lá khô
Mo xám quắt queo bao cữ nắng
Hồn xanh phai nhạt giữa mơ hồ
Sống lá từng tàu cau chuốt mỏng
Dẻo mềm lạt buộc chổi tinh khôi
Ngoại từ xanh tóc nay đầu bạc
Vót chổi bao năm một chỗ ngồi.
Thềm vắng, xế nay ngồi vót chổi
Ngoại đưa cần mẫn chiếc dao cau
Chừng nghe tiếng chổi khua sàn sạt
Quét rụng niềm vui tự thuở nào!...

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Còn bà nội của tôi hay ngồi trước thềm nhà tẩn mẫn cắt gọt chiếc quạt mo cau, phòng khi đêm hè nóng nực. Ba tôi thì khéo tay không kém nội, dùng chiếc mo cau để làm gàu tưới nước. Chỉ cần cắt bớt hai đầu chiếc mo, túm lại và chèn vào thanh tre chẻ đôi phía đầu gào rồi cột lại là xong. Chiếc gàu mo cau khi thấm nước sài rất bền lại nhẹ nữa. Vì thế khi múc nước tưới trầu, nội tôi không phải gắng sức nhiều quá! Chiếc quạt mo cau của nội để dành quả thật phát huy hết tác dụng của nó trong những đêm hè. Tuổi thơ của nhiều người ở miền quê chắc không thể quên bàn tay mát dịu của bà, của mẹ đưa ta vào giấc ngủ say nồng…

Rồi bên những chòi lá làm bằng cau và ngay dưới tàn cau tỏa mát cho tuổi thơ ê a mà lớn lên thành người. Bên bến sông quê, ông nội tôi cất một chòi lá với cột kèo bằng cây cau, sàn cũng lót bằng cau. Nơi ấy, bạn bè ông gặp nhau để bàn chuyện đồng áng, chuyện xóm làng và còn đàn ca tài tử nữa. Những tiếng đàn, giọng ca mộc mạc, bình dị từ thôn dã ấy luôn là nét đẹp, là cái để nhớ trong tâm thức của người miền Tây khi đâu đây vẵng lên bài vọng cổ mượt mà…

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Ở quê, cau trồng bên vệ đường, sau vườn nhà và rất nhiều ngôi nhà quê trồng hàng cau trước ngõ. Cau mọc ngay hàng thẳng lối san sát bên mái tranh dãi dầu mưa nắng, là nơi trú ngụ, làm tổ, sinh con của những loài chim như: chích choè, dòng dọc, chim sẻ... Cũng như dừa, cau trỗ buồng ra trái quanh năm. Mùa khô thì ít trái hơn mùa mưa. Người có kinh nghiệm chỉ cần nhìn là biết cau đã dầy hay chưa để mà hái.

Hái cau chỉ có cách là phải trèo và việc trèo cau quả là không đơn giản chút nào. Muốn leo phải dùng "nài" chứ không thể leo khơi khơi được vì thân cau thẳng mà trơn chứ không to ráp như thân dừa. "Nài" được làm bằng cọng chuối khô ngâm nước, bện lại thành vòng tròn. Xỏ 2 bàn chân vào "nài", thót lên cây, 2 tay ôm chặt, hai bàn chân mang "nài" thít vào thân cây, cứ thế mà leo lên đến ngọn. Cau được bẻ xong không phải cứ thảy xuống như bẻ dừa và cũng không thể buộc dây như buồng dừa được, do bẹ cây cau rất yếu. Vì thế, người bẻ cau rất mệt là phải đem buồng cau xuống theo mình.

Cau thủy chung, gắn bó với biết bao gia đình ở thôn quê. Thân cau già để làm cột, làm kèo, làm vạt giường, làm máng xối, làm sàn nước, làm cầu bắc qua sông… Nhớ những buổi trưa hè, bên chiếc cầu cau ở bến sông, mẹ gội đầu khi tôi còn nhỏ và giờ tôi thay mẹ gội tóc cho em…

Hàng cau trước ngõ biểu tượng của làng quê

Xin cảm ơn hàng cau bên vệ đường rợp mát cho tôi cắp sách đến trường và cho các em tôi thong dong bằng xe đạp trên con đường làng tráng xi măng chứ không phải đường đất như hồi trước.

Chợt bắt gặp hàng cột điện cao thế vắt qua hàng cau sau vườn, tôi chợt nhận ra: hình như trầu cau quê mình giờ ít ai còn trồng vì người ăn trầu như nội tôi không nhiều. Tôi lớn theo ngày tháng, đám con nít ngày xưa cũng trở thành thiếu nữ, thanh niên. Người đi làm xa, kẻ đi làm ruộng. Vườn cau cũng thưa dần, mo cau rụng không ai giành lấy để chơi trò kéo xe vì đám con nít cũng bận rộn với sách vở không có thời gian mà chơi trò chơi như tuổi thơ của chúng tôi ngày xưa. Mai đây dù trầu cau quê tôi có thể sẽ đi vào cổ tích, nhưng trong ký ức của biết bao người khi nhớ về ngôi nhà quê hẵn không thể quên hình ảnh hàng cau trước ngỏ…

Sưu tầm